Ηλεία και Φράγμα Πηνειού: Η ώρα της τεχνοκρατικής διαχείρισης του νερού

Τουρισμός, γεωργία και ύδρευση είναι τρεις βασικοί άξονες επιβίωσης και ανάπτυξης της Ηλείας. Και οι τρεις εξαρτώνται άμεσα από έναν πόρο: το νερό. Την ώρα που η λειψυδρία λαμβάνει διαστάσεις δομικής κρίσης, η στάθμη του φράγματος Πηνειού είναι εξαιρετικά χαμηλή για την εποχή, οι απώλειες στα δίκτυα συνεχίζονται ανεξέλεγκτα, και οι συζητήσεις για επέκταση του αρδευτικού δικτύου προς την Αχαΐα φέρνουν ανησυχία και εύλογα ερωτήματα.

Το 92% του νερού από το φράγμα χρησιμοποιείται για άρδευση, και μόλις το 8% για ύδρευση. Για παράδειγμα στην αντίστοιχη Περιφέρεια της Απούλια στην Ιταλία, το ποσοστό για άρδευση είναι κάτω του 60%. Το σύστημα διαχείρισης στην Ηλεία είναι ξεπερασμένο, με ελλιπείς υποδομές, απουσία ελέγχων, και διαχρονικές καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση κρίσιμων έργων.

Υποδομές σε κρίσιμο σημείο

Οι απώλειες στα αρδευτικά δίκτυα είναι τεράστιες. Μέσα στον χειμώνα, το νερό που έφτανε από τις βροχοπτώσεις χάθηκε στη θάλασσα μέσω των απαρχαιωμένων καναλιών, χωρίς να φτάσει ποτέ στον ταμιευτήρα. Το αποτέλεσμα είναι η στάθμη του φράγματος να μην έχει αναπληρωθεί, δημιουργώντας μια “βόμβα” για τη φετινή αρδευτική περίοδο.

Την ίδια ώρα, το έργο επισκευής των εγκαταστάσεων του φράγματος παραμένει μετέωρο. Η ψηφιοποίηση της παρακολούθησης του υδατικού ισοζυγίου (με παροχόμετρα, αισθητήρες στάθμης και δικτύου τηλεμετρίας) βρίσκεται σε πορεία υλοποίησης, αλλά ακόμη δεν έχει ενταχθεί σε ενιαίο λειτουργικό σύστημα διαχείρισης.

Προτάσεις με τεχνοκρατικό ρεαλισμό

Πριν από κάθε τι άλλο η Ηλεία και σύμφωνα με όσα συνεισφέρουν στη δημόσιο διάλογο εκπρόσωποι φορέων και ειδικοί πρέπει να εξασφαλίσει τα αυτονόητα:

Ολοκλήρωση έργων ύδρευσης στους Δήμους Ήλιδας, Πηνειού και Ανδραβίδας–Κυλλήνης, ώστε να υδρεύονται πλήρως από το Διυλιστήριο του Πηνειού.

Επισκευή και αναβάθμιση αρδευτικών δικτύων, με στόχο τον δραστικό περιορισμό απωλειών. Δεν νοείται προγραμματισμός νέων έργων όταν το υπάρχον δίκτυο είναι διάτρητο.

Αναβάθμιση του Διυλιστηρίου και μείωση του κόστους λειτουργίας μέσω έξυπνων τεχνολογιών και βελτίωσης της ενεργειακής του απόδοσης.

Ενίσχυση του θεσμικού πλαισίου διαχείρισης, με ισχυρό ρόλο των τοπικών κοινωνιών, σε συνεργασία με την Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας και το Πανεπιστήμιο Πατρών.

Άμεση υλοποίηση των εγκεκριμένων μελετών, οι οποίες ήδη χρηματοδοτούνται μέσω ΕΣΠΑ και Ταμείου Ανάκαμψης, με συνολικό ύψος που υπερβαίνει τα 8 εκατ. ευρώ για αρδευτικά έργα και δίκτυα.

Προτεραιότητα η αυτάρκεια

Το ζητούμενο σύμφωνα με τους ειδικούς για την Ηλεία δεν είναι απλώς να «αντέξει» την επόμενη ξηρασία. Είναι να μεταβεί σε ένα σύστημα βιώσιμης, τεκμηριωμένης και λειτουργικής διαχείρισης των υδατικών πόρων της.

Η πρόσφατη σύσταση της ΟΔΥΘ Α.Ε. (Οργανισμός Διαχείρισης Υδάτων Θεσσαλίας) έχει εγείρει ερωτήματα για την πρόθεση της πολιτείας να μεταφέρει το μοντέλο αυτό και στη Δυτική Ελλάδα. Πρόκειται για μια ιδιωτικοοικονομική δομή διαχείρισης των υδάτινων πόρων, η οποία, χωρίς ξεκάθαρες εγγυήσεις για διαφάνεια και κοινωνική λογοδοσία, εγκυμονεί κινδύνους για την αγροτική παραγωγή και τη δημοκρατική εποπτεία των φυσικών πόρων.

Τελική ευθύνη στους τοπικούς φορείς

Η Ηλεία χρειάζεται μια νέα κουλτούρα διαχείρισης. Η παραγωγική της ταυτότητα, η κοινωνική της σταθερότητα και η αναπτυξιακή της προοπτική εξαρτώνται από τη δυνατότητά της να κάνει το νερό εργαλείο ανάπτυξης – όχι παράγοντα ανασφάλειας. Για να συμβεί αυτό, οι τοπικές αρχές, οι παραγωγικοί φορείς και η ίδια η κοινωνία οφείλουν να σταθούν μπροστά στις εξελίξεις, όχι να ακολουθούν τις επιταγές κεντρικών αποφάσεων που «λογαριάζουν χωρίς τον ξενοδόχο».

Αν η περσινή χρονιά διδάσκει κάτι, είναι πως το νερό δεν είναι ούτε ανεξάντλητο ούτε αυτονόητο. Χρειάζεται σχέδιο, προτεραιότητες και τεχνοκρατική διοίκηση.