Σε αδιέξοδο χιλιάδες ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων

Τα σοβαρά προβλήματα που αντιμετωπίζουν οι ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων στην Ελλάδα αναμένεται να τεθούν στο επίκεντρο ημερίδας που διοργανώνει ο Πανελλήνιος Σύλλογος Ιδιοκτητών Διατηρητέων Κτηρίων και Μνημείων, μέλος της ΠΟΜΙΔΑ, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Μνημείων. Η εκδήλωση με τίτλο «Διατηρητέα Κτήρια και Μνημεία: Το παρόν και το μέλλον τους στην Ελλάδα» θα πραγματοποιηθεί την Τετάρτη 29 Απριλίου 2026, από τις 16:00 έως τις 20:00, στο Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδος (ΤΕΕ), στην Πλατεία Συντάγματος.

Στο επίκεντρο της συζήτησης θα βρεθεί η δύσκολη πραγματικότητα που αντιμετωπίζουν χιλιάδες ιδιοκτήτες ιστορικών ακινήτων στη χώρα. Σύμφωνα με στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί τα τελευταία χρόνια, περισσότεροι από 20.000 ιδιοκτήτες διατηρητέων κτηρίων βρίσκονται αντιμέτωποι με σημαντικά οικονομικά και διοικητικά εμπόδια, τα οποία συχνά καθιστούν αδύνατη τη συντήρηση και αποκατάσταση των κτηρίων τους. Ως αποτέλεσμα, πολλά από αυτά παραμένουν εγκαταλελειμμένα και σε ορισμένες περιπτώσεις κινδυνεύουν ακόμη και με κατάρρευση.

Κεντρικό ζήτημα αποτελεί το ιδιαίτερα υψηλό κόστος αποκατάστασης και συντήρησης των διατηρητέων. Οι εργασίες αποκατάστασης απαιτούν εξειδικευμένα υλικά, ειδικές στατικές μελέτες και τεχνίτες με εξειδικευμένη γνώση, γεγονός που εκτοξεύει το κόστος. Εκτιμάται ότι η πλήρης αποκατάσταση ενός διατηρητέου κτηρίου μπορεί να κοστίσει τρεις έως τέσσερις φορές περισσότερο από την κατασκευή ενός σύγχρονου κτηρίου από οπλισμένο σκυρόδεμα. Παράλληλα, ακόμη και μετά την αποκατάσταση, η ανάγκη συνεχούς συντήρησης παραμένει υψηλή, ενώ η ευθύνη για την ασφάλεια του κτηρίου βαρύνει αποκλειστικά τον ιδιοκτήτη.

Ιδιαίτερα προβληματική θεωρείται και η γραφειοκρατική διαδικασία για την έκδοση αδειών επισκευής ή αποκατάστασης. Οι ιδιοκτήτες καλούνται να λάβουν εγκρίσεις από πολλαπλές υπηρεσίες και επιτροπές, όπως τα Συμβούλια Αρχιτεκτονικής, μια διαδικασία που συχνά διαρκεί πάνω από έναν χρόνο. Ταυτόχρονα, οι αυστηροί περιορισμοί που επιβάλλει η νομοθεσία για τη διατήρηση των χαρακτηριστικών των κτηρίων περιορίζουν τις δυνατότητες σύγχρονων επεμβάσεων, όπως η ενεργειακή αναβάθμιση ή η αλλαγή χρήσης.

Σημαντικό πρόβλημα αποτελεί επίσης η περιορισμένη κρατική στήριξη. Παρά τις κατά καιρούς εξαγγελίες προγραμμάτων χρηματοδότησης, οι διαθέσιμοι πόροι θεωρούνται ανεπαρκείς σε σχέση με τις πραγματικές ανάγκες, ενώ πολλοί ιδιοκτήτες δυσκολεύονται να ενταχθούν σε αυτά. Παράλληλα, οι φορολογικές επιβαρύνσεις παραμένουν σημαντικές, παρά τις μερικές απαλλαγές που προβλέπονται για τον ΕΝΦΙΑ.

Συχνά, επιπλέον δυσκολίες δημιουργεί και το ιδιοκτησιακό καθεστώς πολλών διατηρητέων, καθώς η ύπαρξη πολλών συνιδιοκτητών καθιστά δύσκολη τη λήψη αποφάσεων για εργασίες αποκατάστασης. Σε συνδυασμό με το υψηλό κόστος και τη γραφειοκρατία, η κατάσταση οδηγεί σε εγκατάλειψη πολλών ιστορικών κτηρίων, τα οποία μετατρέπονται σε εστίες κινδύνου για τη δημόσια ασφάλεια και σε απώλεια σημαντικών στοιχείων της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς.