Γιώργος Παναγιωτόπουλος: Από τον «στρατηγό άνεμο» στην ευθύνη της πολιτείας

Η χώρα φλέγεται.

Από τον «στρατηγό άνεμο» στην ευθύνη της πολιτείας

Παναγιωτόπουλος Γιώργος

Καθηγητής,

Αντιπρύτανης Πανεπιστημίου Πατρών

Τρεις πυροσβέστες δεν γύρισαν από τη μάχη με τις φλόγες. Πίσω από την ψυχρή διατύπωση «νεκροί εν ώρα καθήκοντος» υπάρχουν οικογένειες που πενθούν, συνάδελφοι που συνεχίζουν να επιχειρούν κουβαλώντας την απώλεια και τοπικές κοινωνίες που δοκιμάζονται. Υπάρχουν άνθρωποι που εγκαταλείπουν τα σπίτια τους και κάτοικοι που βλέπουν, μέσα σε λίγες ώρες, να χάνονται όσα δημιούργησαν με κόπο σε μια ολόκληρη ζωή.

Αυτές τις ώρες η σκέψη ανήκει πρώτα σε όσους βρίσκονται μέσα στη δοκιμασία: στις οικογένειες των ανθρώπων που χάθηκαν, σε εκείνους που απομακρύνθηκαν από τα χωριά τους, στους ηλικιωμένους και στα παιδιά που αντίκρισαν τον φόβο στα πρόσωπα των γύρω τους. Η καταστροφή δεν μετριέται μόνο σε καμένες εκτάσεις και κατεστραμμένα σπίτια. Έχει πρόσωπα, μνήμες και προσωπικές ιστορίες. Αφήνει έναν φόβο που δύσκολα αντιλαμβάνεται όποιος δεν τον έχει ζήσει.

Η μάχη βρίσκεται ακόμη σε εξέλιξη. Δεν είναι η στιγμή για εύκολες καταδίκες, πρόχειρα συμπεράσματα και εκ του ασφαλούς αναλύσεις. Οι συνθήκες είναι εξαιρετικά δύσκολες. Οι θυελλώδεις άνεμοι, η παρατεταμένη ξηρασία, οι υψηλές θερμοκρασίες και η συσσωρευμένη καύσιμη ύλη δημιουργούν ένα εκρηκτικό περιβάλλον. Η φωτιά μπορεί μέσα σε ελάχιστα λεπτά να αλλάξει κατεύθυνση, να αποκτήσει τεράστια ένταση και να εγκλωβίσει ακόμη και έμπειρους ανθρώπους. Κάθε απόφαση λαμβάνεται υπό ασφυκτική πίεση και με ελάχιστα περιθώρια αντίδρασης. Πρόκειται για ένα «εκρηκτικό κοκτέιλ», όπως το χαρακτηρίζει ο πρόεδρος του ΟΑΣΠ, Ευθύμης Λέκκας.

Μέσα σε αυτές τις συνθήκες, οι πυροσβέστες αγωνίζονται στα όρια της ανθρώπινης αντοχής. Δίπλα τους βρίσκονται εθελοντές, στελέχη της αυτοδιοίκησης και των υπηρεσιών, καθώς και κάτοικοι που αρνούνται να αφήσουν αβοήθητο τον άνθρωπο της διπλανής πόρτας. Ανοίγουν δρόμους διαφυγής, μεταφέρουν ηλικιωμένους, προσπαθούν να προστατεύσουν ζώα και περιουσίες και ό,τι άλλο είναι «ανθρωπίνως δυνατόν». Μπροστά στη φωτιά, η αλληλεγγύη γίνεται αυθόρμητη πράξη ανθρωπιάς και ευθύνης.

Σεβασμό αξίζει και η αγωνία των κατοίκων, ακόμη και όταν εκφράζεται με θυμό ή απόγνωση. Ο άνθρωπος που κινδυνεύει να χάσει το σπίτι, τη γη και τον τόπο του δεν είναι υποχρεωμένος να μιλά με την ψυχρή γλώσσα των υπηρεσιακών ανακοινώσεων. Ζητά βοήθεια, παρουσία και τη βεβαιότητα ότι δεν έχει εγκαταλειφθεί. Όταν οι φλόγες υποχωρήσουν και τα τηλεοπτικά συνεργεία απομακρυνθούν, θα χρειαστεί μια πολιτεία που θα παραμείνει δίπλα του για όσο διάστημα απαιτεί η πραγματική αποκατάσταση.

Οι φωτιές, η απώλεια ανθρώπινων ζωών και η καταστροφή δασών και περιουσιών έχουν αποκτήσει τα χαρακτηριστικά μιας ιδιότυπης καλοκαιρινής κανονικότητας. Η επανάληψη δεν επιτρέπεται να γεννά εξοικείωση με την καταστροφή. Η κλιματική κρίση έχει κάνει τις πυρκαγιές εντονότερες και τον κίνδυνο συχνότερο και, σε σημαντικό βαθμό, αναμενόμενο. Η χώρα οφείλει να προετοιμάζεται για δυσκολότερες συνθήκες, χωρίς να αντιμετωπίζει κάθε νέα καταστροφή ως ένα ακόμη στοιχείο του ετήσιου απολογισμού. Στις περιπτώσεις εμπρησμού δεν θα αναφερθώ εδώ. Πρόκειται για ένα ξεχωριστό πεδίο διερεύνησης και απόδοσης δικαιοσύνης, στο οποίο η χώρα μάλλον εξακολουθεί να εμφανίζει σοβαρές καθυστερήσεις και αδυναμίες.

Η επόμενη ημέρα χρειάζεται συγκεκριμένο εθνικό σχέδιο: ένα πολυετές πρόγραμμα πρόληψης, με σταθερή χρηματοδότηση, διαχείριση των δασών, καθαρισμούς και αντιπυρικές ζώνες, ένα ενιαίο σύστημα έγκαιρης ανίχνευσης, αποτελεσματικά τοπικά σχέδια και διαρκή συντονισμό κράτους, αυτοδιοίκησης και τοπικών κοινωνιών. Παράλληλα, απαιτείται Εθνικό Σχέδιο Δασικής Αποκατάστασης και Αναγέννησης, με άμεσα αντιδιαβρωτικά και αντιπλημμυρικά έργα, προστασία της φυσικής αναγέννησης και επιστημονικά οργανωμένες αναδασώσεις.

Η στιγμή της αποτίμησης θα έρθει και τότε τα ερωτήματα πρέπει να τεθούν με καθαρότητα, χωρίς κραυγές, υπεκφυγές και κομματική εκμετάλλευση. Η τραγωδία της Ηλείας το 2007 παραμένει ζωντανή στη συλλογική μνήμη, όπως και άλλες αντίστοιχες εθνικές τραγωδίες. Μαζί της έμεινε και η αναφορά στον «στρατηγό άνεμο», ως σύμβολο μιας πολιτικής γλώσσας που αναζήτησε στη δύναμη της φύσης μια εύκολη εξήγηση. Ο άνεμος είναι ένας πραγματικός και συχνά αδυσώπητος αντίπαλος. Δεν μπορεί όμως να αποτελεί μόνιμο άλλοθι. Το πολιτικό σύστημα χρειάζεται ωριμότητα, συνέχεια και εθνική συνεννόηση. Πατριωτισμός σε τέτοιες ώρες σημαίνει προστασία της ανθρώπινης ζωής, του φυσικού πλούτου και της περιουσίας των πολιτών. Αυτή θα είναι η ουσιαστικότερη τιμή στους ανθρώπους που χάθηκαν και η πιο ειλικρινής υπόσχεση προς εκείνους που συνεχίζουν να δίνουν τη μάχη.

*Το παρόν άρθρο αποτυπώνει αποκλειστικά προσωπικές απόψεις του συντάκτη, οι οποίες δεν εκφράζουν και δεν αντιπροσωπεύουν, σε καμία περίπτωση, το Πανεπιστήμιο Πατρών.